Powszechnie wiadomym jest, że najsłabszym ogniwem w polskiej oświacie jest brak zwartej teorii, a tym bardziej efektywnej w zakresie doskonalenia zawodowego nauczycieli. Rozbudowane ponad miarę zarówno oświatowe jak i samorządowe ośrodki doskonalenia skupiają przeważnie miernych pracowników, nie mogących wykazać się osiągnięciami nauczycielskimi - w przeszłości, ani merytoryczno-organizacyjnymi obecnie. Tymczasem, już po koniec XIX wieku dzięki Herbartowi, filozofowi i pedagogowi niemieckiemu, utrwaliło się pojęcie "pedagogiki naukowej" i "nauczyciela wychowującego".
Herbert, który sam uczyła matematyki, wykazał, że aby nauczyciel mógł skutecznie uczyć, powinien znać nie tylko przedmiot, którego naucza, lecz musi także otrzymać odpowiednie przygotowanie pedagogiczne i psychologiczne oraz opanować określone umiejętności dydaktyczne i wychowawcze.
Zarysowany prze niego model przygotowywanego do zawodu nauczyciela rozwijała następnie edukacja humanistyczna i personalistyczna, akceptując pogląd, że każda sytuacja dydaktyczna czy wychowawcza jest zawsze spotkaniem osób. Dlatego też nauczyciel powinien świadomie posługiwać się własną osobą, jako instrumentem pedagogicznego działania.
Z tego można wydedukować, że w doskonaleniu zawodowym nauczycieli należ wydzielić trzy kierunki działania:
1. Pierwszy - skierowany na osobowość nauczyciela jako na podmiot doskonalenia - czyli wspomaganie go w doskonaleniu jego własnej osoby.
2. Drugi - odnoszący się do kompetencji zawodowych nauczyciela, które stale aktualizuje i pogłębia przekazywana uczniom wiedzę przedmiotową.
3. Trzeci - konieczność nabywania wiedzy psychologiczno-pedagogicznej oraz doskonalenia umiejętności metodycznych i wychowawczych. Co zatem powinien umieć i kim powinien być nauczyciel?
Odpowiedź na powyższe pytanie zależy od pojmowania istoty nauczania i wychowania oraz od widzenia społecznej funkcji tych procesów. W szkołach stowarzyszonych przyjęliśmy, że nauczanie i wychowanie podporządkowane jest wielostronnemu rozwojowi osobowości ucznia oraz wyzwaniom demokratycznego społeczeństwa. Doskonalenie zawodowe nauczycieli oparte zaś jest w szkołach TST i SSA przede wszystkim o metodę zwaną w literaturze pedagogicznej refleksyjną praktyką.
Twierdzimy bowiem, że nauczycieli można przekonać do zmian i udoskonaleń własnego postępowania pedagogicznego tylko poprzez obserwację uczestniczącą w procesie nauczania i wychowania dobrych nauczycieli i szkół oraz zgłębiania działalności wychowawczej nauczycieli-mistrzów. W ten tylko sposób można zauważać i utwierdzać się w przekonaniu nie tylko co do wyników działań innowacyjnych, ale również trudności, jakie tego rodzaju działania ze sobą niosą.
Warto podkreślić, że w organizowanej przez stowarzyszone szkoły działalności szkoleniowej obok nauczycieli, często uczestniczą ich uczniowie-asystenci.